Cijfers door de tijd
Verwijzingen naar genderklinieken: de cijfers door de tijd
Van minder dan 50 kinderen per jaar vóór 2009 naar ongeveer 5.000 verwijzingen in 2021/22: de groei van genderklinieken in het VK, Nederland, Zweden, Finland, de VS en Canada, met verklaringen en recente afvlakking.

Wie de cijfers over verwijzingen naar genderklinieken naast elkaar legt, ziet in de Noordse landen en het Verenigd Koninkrijk een vergelijkbaar patroon van stijging (bron). Volgens de Britse Cass Review zag de jeugdkliniek GIDS vóór 2009 minder dan vijftig kinderen per jaar en kwamen er in het jaar 2021/22 naar opgave ongeveer vijfduizend verwijzingen binnen (bron). In Nederland groeide het aantal aanmeldingen van minderjarigen voor psychologische transgenderzorg in ruim drie jaar met 183 procent (bron). Dit artikel zet de verwijzingscijfers per land op een rij, laat zien welke bronnen erachter zitten en welke verklaringen onderzoekers geven voor de groei en de recente stabilisatie.
Verenigd Koninkrijk: van tientallen naar duizenden
De best gedocumenteerde reeks komt uit Engeland. De Gender Identity Development Service (GIDS) van de Tavistock and Portman NHS Foundation Trust sloot op 31 maart 2024 (bron). Volgens het eindrapport van de Cass Review (april 2024) zag de dienst, opgericht in 1989, aanvankelijk minder dan tien kinderen per jaar en vóór 2009 minder dan vijftig. Voor 2021/22 noemt de Cass Review ongeveer 5.000 verwijzingen, met de kanttekening dat in dat getal mogelijk dubbeltellingen zitten (bron).
De samenstelling veranderde mee. De Graaf en collega's analyseerden de geslachtsverhouding onder kinderen en adolescenten die tussen 2009 en 2016 naar GIDS werden verwezen (bron). De Cass Review markeert 2014 als het jaar waarin de verwijzingen exponentieel begonnen te stijgen, met als meerderheid bij de geboorte als meisje geregistreerde jongeren die zich in de vroege tienerjaren meldden (bron). Die omslag behandelen we apart in het artikel over de veranderde geslachtsverhouding.
Wat de Britse cijfers wel en niet zeggen
Een verwijzing is geen diagnose. Het getal van ongeveer 5.000 voor 2021/22 is bovendien een optelsom: ruim 3.000 verwijzingen die GIDS zelf meldde en ongeveer 1.500 die bij een ondersteunende NHS-dienst binnenkwamen. De Cass Review noemt het moeilijk vast te stellen of dat getal klopt en houdt rekening met dubbeltellingen (bron). Bij vergelijking tussen landen is het daarom belangrijk om telkens te kijken wat precies geteld is: verwijzingen, intakes, gestelde diagnoses of behandelingen.
Nederland: aanmeldingen bij Amsterdam UMC en de Kwartiermaker
Nederland heeft geen centraal verwijzingsregister, maar wel twee bruikbare bronnen: de eigen publicaties van het Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie van Amsterdam UMC (voorheen VUmc), waar volgens de Amsterdamse cohortstudie meer dan 95 procent van de transgender personen in Nederland werd behandeld (bron), en de voortgangsbrieven van de Kwartiermaker Transgenderzorg, die in oktober 2018 van het ministerie van VWS en Zorgverzekeraars Nederland de opdracht kreeg om knelpunten in de zorg aan te pakken (bron).
De lange reeks komt uit de Amsterdamse cohortstudie van Wiepjes en collega's (Journal of Sexual Medicine, 2018). Zij beschrijven 6.793 personen die tussen 1972 en 2015 de genderpoli bezochten en laten zien dat het aantal per jaar beoordeelde mensen twintig keer zo groot werd: van 34 in 1980 naar 686 in 2015 (bron). Het Jaarbeeld 2011-2018 van het centrum meldt dat er gemiddeld zeventig volwassenen en veertig kinderen per maand als nieuwe patiënt werden verwezen, omgerekend ruim 1.300 nieuwe verwijzingen per jaar bij één instelling. Het centrum schrijft daarbij letterlijk: “Er is geen eenduidige verklaring voor de groei in het aantal verwijzingen”, en spreekt van een maatschappelijk fenomeen waarvoor niet één verklaring te geven is (bron).
Voor minderjarigen zijn de cijfers van de Kwartiermaker het scherpst. In antwoord op Kamervragen meldde de minister van VWS in 2022 dat het aantal aanmeldingen van kinderen en jongeren onder de 18 voor psychologische transgenderzorg steeg van 883 in december 2018 naar 2.500 in januari 2022, een toename van 183 procent; omdat een deel zich bij meer dan één aanbieder inschrijft, ligt het werkelijke aantal wachtenden naar verwachting lager (bron). Kinderpsychiater Annelou de Vries van Amsterdam UMC zei in september 2021 tegen de NOS dat het tot ongeveer 2013 om enkele tientallen jongeren per jaar ging, dat het aantal in de twee tot drie jaar daarvoor was gestegen tot ongeveer vijfhonderd jongeren tot en met 17 jaar, en dat het aantal volwassenen was verdubbeld (bron). In de voortgangsbrief van de Kwartiermaker van november 2022 stonden 8.630 aanmeldingen voor een intake voor psychologische zorg, alle aanbieders en leeftijden samen. Omdat één persoon zich naar schatting gemiddeld op anderhalve wachtlijst inschrijft, kwam de Kwartiermaker uit op 5.753 daadwerkelijk wachtenden. De gemiddelde wachttijd voor psychologische zorg was opgelopen van 51 naar 60 weken (bron).
Vraag groeit harder dan aanbod
Opvallend is dat de Nederlandse groeicijfers niet voortkomen uit krimpend aanbod. De Kwartiermaker verwachtte in maart 2022 dat de capaciteit voor psychologische zorg zou stijgen van 3.036 plekken in 2021 naar 4.822 in 2022 (+59 procent) en die voor endocrinologische zorg van 2.516 behandelplaatsen in 2021 naar 3.855 in 2022 (+53 procent), met een verwachte verdere groei naar 4.760 in 2023 (bron). Ondanks die uitbreiding bleef het aantal aanmeldingen groeien. Onderzoeksbureau SiRM, dat in opdracht van ZonMw de toekomstige zorgvraag raamde, schreef in maart 2023 dat in 2022, na correctie voor dubbelingen, circa 7.000 mensen wachtten op indicatiestelling voor somatische transgenderzorg en dat de gemiddelde wachttijd tot een intake was opgelopen tot bijna twee jaar (bron). Hoe dat uitpakte voor de wachtlijsten leest u in het artikel over wachtlijsten in de Nederlandse genderzorg; de bredere context staat in het dossier over de geschiedenis van het Dutch Protocol.
Zweden en Finland: registerdata en kliniekcijfers
Zweden heeft een voordeel dat Nederland en het VK missen: een landelijk patiëntenregister waarin diagnoses worden vastgelegd. Het Zweedse Socialstyrelsen publiceerde in februari 2020 het rapport Utvecklingen av diagnosen könsdysfori. Volgens dat rapport nam het aantal nieuwe gevallen met een genderdysforiediagnose in de vijf jaar daarvoor toe, het sterkst bij 13- tot 17-jarigen en in het bijzonder bij jongeren die bij de geboorte als meisje zijn geregistreerd (bron). Een registerstudie van Indremo en collega's (Scientific Reports, 2021) berekende voor 2004-2015, bij de strengste definitie van minstens vier geregistreerde diagnoses, een stijging van de incidentie van 0,07 naar 0,47 per 10.000 bij geboortemeisjes en van 0,15 naar 0,38 per 10.000 bij geboortejongens, met de sterkste jaarlijkse groei (gemiddeld 33 procent) bij meisjes van 10 tot 17 (bron).
Dezelfde Zweedse registers laten ook comorbiditeit zien. Van de 13- tot 17-jarige meisjes met een genderdysforiediagnose had in 2016-2018 volgens Socialstyrelsen 32,4 procent een angststoornis als hoofddiagnose, 28,9 procent een depressie, 19,4 procent ADHD en 15,2 procent autisme, tegenover respectievelijk 4,2, 2,8, 4,4 en 1,3 procent in de totale bevolking van die leeftijd (bron). De onduidelijkheid over de oorzaken van de aanhoudende stijging was voor Socialstyrelsen in 2022 een van de drie factoren om hormoonbehandeling van minderjarigen tot uitzonderingsgevallen te beperken (bron), een keerpunt dat we beschrijven in het artikel over de koerswijziging in Zweden, Finland en het VK.
Uit Finland komen kliniekcijfers. Kaltiala-Heino en collega's beschreven de eerste twee jaar (2011-2013) van het genderidentiteitsteam voor adolescenten in Tampere, een van de twee in Finland: 47 jongeren, van wie 41 geboortemeisjes; 68 procent had het eerste contact met de psychiatrie om andere redenen dan genderidentiteit gehad (bron). Een vergelijkende studie van Kaltiala en collega's (Nordic Journal of Psychiatry, 2020) bracht vervolgens de verwijzingen in Denemarken, Finland, Noorwegen, Zweden en het VK over 2011-2017 bij elkaar en vond in die landen een vergelijkbaar groeipatroon, uitmondend in vergelijkbare, voor bevolkingsomvang gecorrigeerde verwijzingscijfers in 2017. De auteurs noemen als mogelijke verklaringen toegenomen bekendheid, beschikbaarheid van zorg, destigmatisering en sociale en media-invloeden, maar stellen dat de redenen voor de stijging niet bekend zijn (bron).
Verenigde Staten en Canada: verzekeringsdata en kliniekcijfers
De Verenigde Staten kennen geen centrale kliniek of register, waardoor landelijke verwijzingscijfers ontbreken. Wel is er een analyse van zorggegevens door Komodo Health voor persbureau Reuters (oktober 2022). Volgens die analyse kregen in 2021 meer dan 42.000 kinderen van 6 tot 17 jaar de diagnose genderdysforie, 70 procent meer dan in 2020; over 2017 tot en met 2021 samen ging het om minstens 121.882 kinderen (bron). Het gaat hier om verzekerde jongeren, niet om de hele bevolking. Over wat puberteitsremmers doen en welke discussie erover loopt, leest u op puberteitsremmers.nl.
Voor Canada zijn er geen landelijke cijfers, maar wel kliniekgegevens. Een kliniek in Toronto leverde samen met Amsterdam de data voor de studie van Aitken en collega's (2015), die in beide klinieken een omslag in de geslachtsverhouding bij verwezen adolescenten vond: tussen 2006 en 2013 werden meer geboortemeisjes verwezen, in de jaren daarvoor meer geboortejongens (bron). Wat ontbreekt, is een nationale teller.
Welke verklaringen noemt de literatuur?
De bronnen die de groei beschrijven, voegen eraan toe dat de oorzaak niet vaststaat: de Noordse vergelijking noemt de redenen niet bekend, het Zweedse Socialstyrelsen noemt de oorzaken op dit moment onbekend en Amsterdam UMC ziet geen eenduidige verklaring. De verklaringen die in de literatuur terugkeren, zijn grofweg in vier groepen te verdelen:
- Meer zichtbaarheid en acceptatie. Kinderpsychiater Annelou de Vries van Amsterdam UMC noemde in 2021 tegenover de NOS de grotere zichtbaarheid van transgender personen als mogelijke oorzaak. Zij ziet een relatie tussen de media-aandacht, die volgens haar voor meer acceptatie heeft gezorgd, en het aantal aanmeldingen, en wees op jongeren die elkaar op sociale media vinden (bron).
- Bredere criteria en terminologie. De DSM-5 (2013) verving de diagnose genderidentiteitsstoornis door genderdysforie (bron), en de ICD-11 (2019) haalde genderincongruentie uit het hoofdstuk psychische stoornissen (bron). De Gezondheidsraad stelt vast dat zich in Nederland vaker jongeren met een non-binaire genderidentiteit aanmelden (bron).
- Sociale invloed en leeftijdsgenoten. Littman (PLOS One, 2018) beschreef op basis van een enquête onder 256 ouders een patroon waarbij genderdysforie volgens de ouders plotseling tijdens of na de puberteit opkwam; 86,7 procent van de ouders meldde daarbij meer gebruik van sociale media en internet, een vriendengroep waarin vrienden zich in dezelfde periode als transgender identificeerden, of beide (bron). Restar (2020) bekritiseerde de methode, onder meer omdat alleen ouders zijn bevraagd, geworven via drie websites waar het begrip werd uitgedragen (bron); PLOS One publiceerde in 2019 een correctie (bron). De Noordse vergelijking van Kaltiala en collega's noemt sociale en media-invloeden als een van de factoren die een rol kunnen spelen (bron).
- Comorbiditeit en kwetsbaarheid. De hoge percentages autisme, ADHD, depressie en angst in de Zweedse en Finse cohorten roepen de vraag op of een deel van de groei bestaat uit jongeren bij wie genderonvrede samenhangt met andere ontwikkelingsproblemen. Over de relatie met autisme schrijft de zustersite genderautisme.nl uitgebreid.
Hoe onderzoekers de verklaringen wegen
De weging verschilt per onderzoeksgroep. Arnoldussen en collega's van Amsterdam UMC vergeleken 1.072 adolescenten die tussen 2000 en 2016 waren verwezen (European Child & Adolescent Psychiatry, 2020) en vonden, afgezien van de verschuiving naar geboortemeisjes, geen trend in de intensiteit van de genderdysforie; het psychisch functioneren verbeterde zelfs licht. Zij lezen dat als aanwijzing dat in de beginjaren alleen het topje van de ijsberg bij de kliniek kwam, niet dat er een wezenlijk andere groep binnenkomt (bron). Zucker (Archives of Sexual Behavior, 2019) bespreekt de toegenomen verwijzingen, de veranderde geslachtsverhouding en 'rapid-onset gender dysphoria' als mogelijk nieuw ontwikkelingspad (bron). De Cass Review stelt dat de huidige groep een ander cohort is dan de groep uit eerdere studies en dat de toename en de veranderde samenstelling ook internationaal worden gezien (bron). Dat is ook een kernargument op genderzorgen.nl, dat de zorgen van ouders en behandelaars over snelle medische trajecten bundelt.
Afvlakking en daling na 2020
De steile curve is niet overal doorgetrokken. Het duidelijkst is dat in Zweden. In het rapport Stärkt uppföljning av vård vid könsdysfori (februari 2025) schrijft Socialstyrelsen dat de grootste stijging plaatsvond tussen 2014 en 2016, dat de groei van de incidentie daarna begon af te nemen en dat het verschil tussen de geslachten kleiner wordt. Met uitzondering van de coronadip in 2020 lijkt het aantal nieuwe diagnoses zich te stabiliseren op 1.000 tot 1.200 per jaar voor alle leeftijden samen. Opmerkelijker nog is wat er met de behandeling gebeurde: het aandeel geboortemeisjes onder de 18 dat puberteitsremmers kreeg, daalde na 2018 sterk, en de vervijfvoudiging van testosteronbehandelingen bij minderjarige geboortemeisjes tussen 2015 en 2018 sloeg om in een forse daling. Bij geboortejongens bleef het beeld stabiel. Socialstyrelsen schrijft dat er voor dat verschil geen voor de hand liggende medische verklaring is (bron).
In Engeland is de verwijsroute veranderd. Verwijzingen naar de nieuwe jeugdgenderdiensten lopen via de jeugd-ggz of gespecialiseerde ziekenhuizen; de huisarts kan naar die diensten verwijzen (bron). De wachtlijst kromp niet: eind april 2024 stonden volgens NHS England 5.676 kinderen en jongeren op de landelijke wachtlijst (bron), en op 2 juni 2025 noemde de Britse regering als meest recente cijfer 6.225 (bron). Hoe de Cass Review tot dit nieuwe stelsel leidde, staat in het artikel over de Cass Review als keerpunt.
Voor Nederland is een recente afvlakking niet goed vast te stellen. De opdracht van de Kwartiermaker liep eind 2022 af, en in december 2024 antwoordde het kabinet op Kamervragen dat er voor specialistische genderzorg aan jeugdigen onder de 18 geen actuele cijfers over aantallen wachtenden en gemiddelde wachttijden bekend zijn en dat die landelijk niet worden bijgehouden (bron). Wie beweert dat de Nederlandse aanmeldingen dalen of juist blijven stijgen, doet dat op dit moment dus zonder landelijke onderbouwing.
Weging: wat de cijfers wel en niet bewijzen
Drie conclusies zijn goed onderbouwd. Ten eerste is de groei reëel en internationaal: de Noordse landen en het Verenigd Koninkrijk laten een vergelijkbaar stijgingspatroon zien, en ook de Nederlandse en Amerikaanse cijfers stegen sterk. Ten tweede veranderde de samenstelling: de groei is het sterkst bij adolescente geboortemeisjes, en in de Zweedse en Finse cijfers komen andere psychiatrische diagnoses in deze groep veel voor. Ten derde lijkt het aantal nieuwe diagnoses zich in Zweden te stabiliseren en is in Engeland de verwijsroute veranderd, terwijl voor Nederland actuele landelijke cijfers ontbreken.
Wat de cijfers niet bewijzen, is waaróm dit gebeurde. Verwijzingsdata registreren wie zich meldt, niet wat de gevoelens veroorzaakt. Meer zichtbaarheid en acceptatie worden als mogelijke factor genoemd, maar welk deel van de groei daardoor komt, is in geen van deze bronnen vastgesteld. De eerlijke samenvatting is die van Amsterdam UMC zelf: een maatschappelijk fenomeen waarvoor niet één verklaring te geven is. Juist dat onzekere maakt het argument om bij jongeren tijd te nemen sterker dan tien jaar geleden. Meer cijfers door de jaren heen vindt u in de rubriek Cijfers door de tijd.
Bronnen
- Cass, H. (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: Final report. The Cass Review / NHS England.
- de Graaf, N.M., Giovanardi, G., Zitz, C. & Carmichael, P. (2018). Sex ratio in children and adolescents referred to the Gender Identity Development Service in the UK (2009-2016). Archives of Sexual Behavior, 47, 1301-1304.
- Wiepjes, C.M. et al. (2018). The Amsterdam Cohort of Gender Dysphoria Study (1972-2015): Trends in prevalence, treatment, and regrets. Journal of Sexual Medicine, 15, 582-590.
- Amsterdam UMC, Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie. Genderzorg in ontwikkeling: Jaarbeeld 2011-2018. Amsterdam UMC.
- Minister van VWS (2022). Antwoord op Kamervragen (Aanhangsel Handelingen 2021-2022, nr. 3984) en Voortgangsbrief Kwartiermaker Transgenderzorg van november 2022 (bijlage bij Kamerstuk 31016, nr. 351, 16 december 2022). Tweede Kamer der Staten-Generaal.
- Socialstyrelsen (2020). Utvecklingen av diagnosen könsdysfori: Förekomst, samtidiga psykiatriska diagnoser och dödlighet i suicid. Socialstyrelsen, Stockholm; Socialstyrelsen (2025). Stärkt uppföljning av vård vid könsdysfori. Socialstyrelsen, Stockholm.
- Kaltiala, R., Bergman, H., Carmichael, P. et al. (2020). Time trends in referrals to child and adolescent gender identity services: A study in four Nordic countries and in the UK. Nordic Journal of Psychiatry, 74(1), 40-44.
- Komodo Health (2022). Komodo Findings Point To Rising Healthcare Needs for Transgender Youth (analyse voor Reuters), 6 oktober 2022.
Redactie Transtijd.nl
Onafhankelijke redactie die de geschiedenis, keerpunten en cijfers van het transgenderdebat met controleerbare bronnen in kaart brengt. Informatief, geen medisch advies. Laatst bijgewerkt op 26 augustus 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Cijfers door de tijd

Cijfers door de tijd
Autisme, angst en depressie: comorbiditeit in de genderzorg in cijfers
Onderzoek laat al sinds 2010 zien dat veel jongeren in de genderzorg ook autisme, angst of depressie hebben. Wat zeggen de cijfers precies?

Cijfers door de tijd
Detransitie en spijt: wat de cijfers wel en niet laten zien
Hoeveel mensen krijgen spijt van transitie of detransitioneren? De bestaande cijfers uit Nederland, Zweden en het VK zeggen minder dan vaak gesteld wordt.

Cijfers door de tijd
Meer meisjes met genderdysforie: de omslag in de geslachtsverhouding
Bij jeugdgenderklinieken melden zich sinds de periode 2006-2013 vooral geboortemeisjes in de puberteit. Wat de studies van Aitken, de Graaf, Kaltiala en Zucker laten zien en hoe de verklaringen worden gewogen.
