Cijfers door de tijd
Meer meisjes met genderdysforie: de omslag in de geslachtsverhouding
Bij jeugdgenderklinieken melden zich sinds de periode 2006-2013 vooral geboortemeisjes in de puberteit. Wat de studies van Aitken, de Graaf, Kaltiala en Zucker laten zien en hoe de verklaringen worden gewogen.

De toename van meisjes met genderdysforie is misschien wel de meest opvallende verschuiving in de genderzorg van de afgelopen vijftien jaar. Lange tijd bestond de instroom bij genderklinieken overwegend uit geboortejongens en volwassen mannen. In de jaren na 2006 sloeg dat bij tieners om: jeugdklinieken van Toronto tot Helsinki zagen vooral geboortemeisjes in de puberteit. In de eerste Finse cohort had maar een klein deel van hen aanhoudende genderdysforie in de kindertijd gehad en was driekwart al om andere redenen in psychiatrische behandeling. Dit artikel beschrijft hoe die omslag is gedocumenteerd, hoe groot hij is en welke verklaringen onderzoekers ervoor geven, inclusief de kritiek op die verklaringen.
Het oude beeld: jongens en volwassen mannen
Decennialang was de genderkliniek vooral een plek voor geboortejongens en mannen. In de Amsterdamse cohortstudie van Wiepjes en collega's (2018), die alle 6.793 bezoekers van de genderpoli tussen 1972 en 2015 omvat, waren 4.432 personen bij geboorte als jongen geregistreerd en 2.361 als meisje: bijna twee op één. Een oudere Nederlandse prevalentieschatting voor transseksualiteit, van Bakker en collega's uit 1993, kwam uit op ongeveer tweeënhalf keer zo veel mannen als vrouwen (bron).
Ook bij kinderen waren jongens in de meerderheid. Naar de Londense jeugdkliniek GIDS werden in de periode 2000-2017 volgens de Graaf en collega's (Journal of Sexual Medicine, 2018) 1.215 kinderen verwezen, met een verhouding van 1,27 jongens per meisje. Bij de jongste kinderen (3 tot 9 jaar) domineerden jongens duidelijk; pas bij 10- tot 12-jarigen waren meisjes in de meerderheid. Jongens werden bovendien gemiddeld op jongere leeftijd verwezen. Ook die kinderverhouding schoof: het aandeel jongens nam significant af wanneer de cohorten 2000-2006 en 2007-2017 werden vergeleken.
De omslag bij adolescenten: Aitken 2015 en daarna
De eerste studie die de kanteling bij tieners systematisch aantoonde, kwam uit Toronto en Amsterdam. Aitken, Steensma, Zucker en collega's (Journal of Sexual Medicine, 2015) vergeleken de geslachtsverhouding van verwezen adolescenten in de periode 2006-2013 met die van de jaren ervoor. In beide klinieken was de verhouding omgeslagen: vóór 2006 waren geboortejongens in de meerderheid, in 2006-2013 geboortemeisjes. In Toronto was er geen overeenkomstige verandering in de verhouding bij 6.592 adolescenten die om andere klinische redenen werden verwezen.
Daarna volgden vergelijkbare bevindingen uit andere landen:
- Engeland. De Graaf en collega's (Archives of Sexual Behavior, 2018) telden bij GIDS tussen 2009 en 2016 een stijging van 15 naar 1.071 verwezen adolescente meisjes, tegenover 24 naar 426 jongens. De Cass Review (2024) markeert 2014 als het jaar waarin de verwijzingen exponentieel gingen stijgen, met geboortemeisjes in de vroege tienerjaren als nieuwe meerderheid.
- Finland. In de eerste twee jaar van een van de twee Finse genderteams voor minderjarigen (Tampere, 2011-2013) waren 41 van de 47 aanmelders geboortemeisjes, ruim 87 procent (Kaltiala-Heino et al., 2015).
- Zweden. Socialstyrelsen schreef in 2020 dat het aantal nieuwe diagnoses genderdysforie in de voorgaande vijf jaar was toegenomen, het sterkst bij 13- tot 17-jarigen die bij geboorte als meisje waren geregistreerd (bron). In het rapport van 2025 schrijft de dienst dat genderdysforie na 2013 steeds vaker voorkwam bij geboortemeisjes dan bij geboortejongens.
- Nederland. Arnoldussen en collega's (2020) beschreven 1.072 adolescenten die tussen 2000 en 2016 bij Amsterdam UMC werden verwezen: 404 geboortejongens en 668 geboortemeisjes. De NOS meldde in september 2021 dat het aantal aanmeldingen van personen met het vrouwelijke geboortegeslacht sterker was toegenomen dan dat van personen met het mannelijke geboortegeslacht, en schreef daarbij: “In Amsterdam is deze groep inmiddels al drie keer zo groot” (bron).
- Vijf landen vergeleken. Kaltiala en collega's (2020) vonden in Denemarken, Finland, Noorwegen, Zweden en het VK over 2011-2017 bij kinderen een gelijke verhouding, maar bij adolescenten overal een overwicht van geboortemeisjes, het sterkst in Finland.
Deze omslag valt samen met de algemene groei van verwijzingen die we beschrijven in het cornerstone-artikel over verwijzingen naar genderklinieken door de tijd. Het is belangrijk om te zien dat het niet om een verschuiving bínnen een gelijkblijvende groep gaat: in de Britse cijfers steeg het aantal verwezen jongens ook, alleen minder hard dan het aantal meisjes.
Latere aanvang: genderdysforie die in de puberteit begint
De tweede verandering betreft het moment van ontstaan. Het klassieke beeld, waarop ook het Nederlandse behandelprotocol was gebouwd, was dat van genderdysforie die al het hele leven bestaat en rond de puberteit toeneemt (bron). In de Finse cohort van Kaltiala-Heino rapporteerde slechts 32 procent van de jongeren dat zij vóór hun twaalfde aan hun gender begonnen te twijfelen; 62 procent plaatste het begin op twaalf jaar of later, en bij slechts 5 van de 47 was sprake van aanhoudende genderdysforie vanuit de kindertijd. Zucker (Archives of Sexual Behavior, 2019) bespreekt “rapid-onset gender dysphoria” als een mogelijk nieuw ontwikkelingspad bij adolescenten.
Dat is klinisch relevant omdat de Amsterdamse studie van de Vries en collega's uit 2011, waarop de behandeling van minderjarigen mede steunt, volgens de Cass Review levenslange genderdysforie als inclusiecriterium had. Wat die studies precies lieten zien en voor wie ze gelden, is uitgewerkt op dutchprotocol.nl. De Cass Review noemt de huidige instroom, vertaald, “een ander cohort dan dat waarnaar eerdere studies keken”.
Hoge comorbiditeit bij de nieuwe groep
De derde verandering is het psychiatrische profiel. In de Finse cohort was 75 procent van de jongeren eerder of nog steeds in psychiatrische behandeling om andere redenen dan gender, en had 26 procent een autismespectrumdiagnose. Het Zweedse Socialstyrelsen berekende voor 13- tot 17-jarige meisjes met genderdysforie (2016-2018) een angststoornis bij 32,4 procent, depressie bij 28,9 procent, ADHD bij 19,4 procent en autisme bij 15,2 procent; in de algemene bevolking van die leeftijd zijn die percentages respectievelijk 4,2, 2,8, 4,4 en 1,3. Bij geboortejongens met genderdysforie waren depressie en angst eveneens verhoogd, maar minder sterk. In het rapport van 2025 meldt Socialstyrelsen dat 71 procent van de geboortemeisjes met een diagnose uit 2011-2018 ten minste één andere psychiatrische diagnose had, tegen 64 procent van de geboortejongens.
Het verband tussen autisme en genderonvrede wordt op genderautisme.nl uitgebreid behandeld.
Hypothesen over de omslag
Waarom juist meisjes, en waarom juist nu? De literatuur biedt meerdere verklaringen die elkaar deels overlappen.
1. Minder stigma en meer bekendheid
Een eerste verklaring is dat toegenomen bekendheid en acceptatie de stap naar hulp kleiner hebben gemaakt. Kaltiala en collega's (2020) noemen grotere bekendheid met genderidentiteit, beschikbaarheid van zorg, destigmatisering en invloed van sociale omgeving en media als mogelijke factoren, maar schrijven dat de redenen voor de stijging niet bekend zijn. De Cass Review acht grotere acceptatie een mogelijke verklaring voor een deel van de toename, maar geen afdoende verklaring voor de omslag van geboortejongens naar geboortemeisjes (bron).
2. Sociale invloed en de ROGD-hypothese
Littman (PLOS One, 2018) introduceerde de term rapid-onset gender dysphoria op basis van een enquête onder 256 ouders die een plotseling begin van genderdysforie in de adolescentie beschreven, dikwijls in vriendengroepen waarin meerdere jongeren tegelijk uit de kast kwamen als trans, en na toegenomen internetgebruik. Littman verwijst daarbij naar onderzoek naar beïnvloeding door leeftijdgenoten bij eetstoornissen. De studie is bekritiseerd: de ouders werden geworven via drie websites waar ouders zo'n plotseling begin hadden gemeld, en de jongeren zelf zijn niet bevraagd. PLOS One verving het artikel in 2019 na een herbeoordeling door een herziene versie. De bijbehorende correctie benadrukt dat het om waarnemingen van ouders gaat die dienen om hypothesen te vormen, en dat ROGD geen formele diagnose is; de resultaten bleven op enkele aangevulde waarden na ongewijzigd (bron). Restar (Archives of Sexual Behavior, 2020) schreef dat methodologische gebreken in opzet en ontwerp de kwaliteit en validiteit van de bevindingen ondermijnen.
Twee latere studies vonden geen steun voor de hypothese. Bauer en collega's (Journal of Pediatrics, 2022) toetsten met klinische gegevens van adolescenten een reeks verbanden die bij ROGD zouden passen; hun resultaten ondersteunden de hypothese niet (bron). Turban en collega's (Pediatrics, 2022) zagen in Amerikaanse scholierenenquêtes uit 2017 en 2019 in zestien staten geen oververtegenwoordiging van geboortemeisjes onder transjongeren (bron). Littman reageerde op de studie van Bauer met een ingezonden brief waarvan de titel, vertaald, luidt dat het “onjuist en misleidend” is om te zeggen dat Bauer en collega's ROGD hebben onderzocht (bron). De Cass Review noemt invloed van leeftijdgenoten en sociaal-culturele invloed als een van de mogelijke verklaringen voor de stijging, en noemt dat de mogelijk meest omstreden verklaring.
3. Puberteit, lichaam en seksualiteit
Een derde lijn kijkt naar wat de puberteit specifiek voor meisjes betekent: ongewenste seksuele aandacht, lichaamsonvrede en de confrontatie met vrouwelijke rolverwachtingen. De Cass Review bespreekt in dit verband de verhouding tussen seksuele oriëntatie en genderidentiteit en de vroege blootstelling aan online pornografie. Volgens het rapport is onduidelijk welke invloed dat heeft op hoe jongeren hun seksualiteit en genderidentiteit begrijpen, en is meer onderzoek nodig. In deze lezing is genderonvrede soms een manier om aan een beklemmend meisjesbestaan te ontsnappen, en kan ze met tijd en steun ook weer afnemen. Dat is een van de redenen waarom het principe van tijd nemen en afwachtend begeleiden opnieuw in de belangstelling staat.
4. Geen andere groep, maar genderdysforie die vaker voorkomt dan gedacht
Tegenover deze verklaringen staat de interpretatie van de Amsterdamse onderzoekers zelf. Arnoldussen en collega's (2020) vonden bij 1.072 adolescenten uit 2000-2016 behalve de verschuiving naar geboortemeisjes geen trend in de intensiteit van de genderdysforie, en het psychisch functioneren verbeterde zelfs licht. Zij concluderen dat de nieuwe instroom niet wezenlijk verschilt van de oude. De stijging komt er volgens hen waarschijnlijk door dat genderdysforie vaker voorkomt dan eerder werd gedacht, en niet doordat de drempel zo ver is gedaald dat zich nu een andere groep jongeren meldt. Als beperking noemen de auteurs dat het om een naar de kliniek verwezen groep gaat, zodat de conclusies niet gelden voor transgender jongeren in de algemene bevolking (bron).
Een beweging die alweer verandert?
De omslag is geen eindpunt. Socialstyrelsen signaleert in 2025 dat de groei van nieuwe diagnoses in Zweden na 2016 afneemt en dat het verschil tussen de geslachten weer kleiner wordt. Tegelijk daalde na 2018 het aandeel minderjarige geboortemeisjes met genderdysforie dat puberteitsremmers kreeg sterk, tot minder dan 5 procent in 2023, terwijl dat bij geboortejongens rond de 30 procent bleef. Het aandeel geboortemeisjes onder de 18 dat met geslachtshormonen begon, halveerde na 2021. Volgens de dienst moeten de oorzaken van het verschil tussen de geslachten bij puberteitsremmers verder worden onderzocht (bron). Sinds de Zweedse kennisondersteuning van 2022 kunnen puberteitsremmers en hormonen aan minderjarigen volgens Socialstyrelsen alleen in onderzoeksverband of in uitzonderingsgevallen worden gegeven. Een overzicht van de keerpunten in dat debat staat in de tijdlijn van het transgenderdebat.
Weging
De cijfers wijzen in dezelfde richting: bij jeugdgenderklinieken in Canada, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en de Noordse landen melden zich bij adolescenten meer geboortemeisjes dan geboortejongens, en in de Finse en Zweedse gegevens is de psychiatrische comorbiditeit hoog. Dat blijkt uit gegevens van verschillende klinieken en uit het Zweedse patiëntenregister. Over de verklaring bestaat wél discussie, en die wordt soms gevoerd alsof slechts één antwoord waar kan zijn. Waarschijnlijker is dat destigmatisering, een lagere drempel, sociale dynamiek in vriendengroepen en online, en de specifieke kwetsbaarheid van tienermeisjes met andere psychische problemen tegelijk werken, in wisselende mate per jongere.
Voor de zorg betekent dit dat het geboortegeslacht en de leeftijd van aanvang geen bijzaak zijn. Volgens de Cass Review is de huidige instroom een ander cohort dan dat waarnaar eerdere studies keken; de Amsterdamse onderzoekers zien, afgezien van de geslachtsverhouding, geen wezenlijke verandering. Dat pleit niet voor afwijzing, maar wel voor zorgvuldige diagnostiek en voor het serieus nemen van wat er nog meer speelt. Meer cijfers over de ontwikkeling door de jaren heen vindt u in de rubriek Cijfers door de tijd.
Bronnen
- Aitken, M., Steensma, T.D., Blanchard, R. et al. (2015). Evidence for an altered sex ratio in clinic-referred adolescents with gender dysphoria. Journal of Sexual Medicine, 12(3), 756-763.
- de Graaf, N.M., Carmichael, P., Steensma, T.D. & Zucker, K.J. (2018). Evidence for a change in the sex ratio of children referred for gender dysphoria: Data from the Gender Identity Development Service in London (2000-2017). Journal of Sexual Medicine, 15(10), 1381-1383.
- de Graaf, N.M., Giovanardi, G., Zitz, C. & Carmichael, P. (2018). Sex ratio in children and adolescents referred to the Gender Identity Development Service in the UK (2009-2016). Archives of Sexual Behavior, 47, 1301-1304.
- Kaltiala-Heino, R., Sumia, M., Työläjärvi, M. & Lindberg, N. (2015). Two years of gender identity service for minors: Overrepresentation of natal girls with severe problems in adolescent development. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 9, 9.
- Zucker, K.J. (2019). Adolescents with gender dysphoria: Reflections on some contemporary clinical and research issues. Archives of Sexual Behavior, 48, 1983-1992.
- Arnoldussen, M., Steensma, T.D., Popma, A. et al. (2020). Re-evaluation of the Dutch approach: Are recently referred transgender youth different compared to earlier referrals? European Child & Adolescent Psychiatry, 29, 803-811.
- Littman, L. (2018). Parent reports of adolescents and young adults perceived to show signs of a rapid onset of gender dysphoria. PLOS One, 13(8), e0202330 (gecorrigeerde versie 2019); Restar, A.J. (2020). Methodological critique of Littman's (2018) parental-respondents accounts of “rapid-onset gender dysphoria”. Archives of Sexual Behavior, 49, 61-66.
- Cass, H. (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: Final report. The Cass Review / NHS England; Socialstyrelsen (2020, 2025). Utvecklingen av diagnosen könsdysfori; Stärkt uppföljning av vård vid könsdysfori. Socialstyrelsen, Stockholm.
Redactie Transtijd.nl
Onafhankelijke redactie die de geschiedenis, keerpunten en cijfers van het transgenderdebat met controleerbare bronnen in kaart brengt. Informatief, geen medisch advies. Laatst bijgewerkt op 23 september 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Cijfers door de tijd

Cijfers door de tijd
Autisme, angst en depressie: comorbiditeit in de genderzorg in cijfers
Onderzoek laat al sinds 2010 zien dat veel jongeren in de genderzorg ook autisme, angst of depressie hebben. Wat zeggen de cijfers precies?

Cijfers door de tijd
Detransitie en spijt: wat de cijfers wel en niet laten zien
Hoeveel mensen krijgen spijt van transitie of detransitioneren? De bestaande cijfers uit Nederland, Zweden en het VK zeggen minder dan vaak gesteld wordt.

Cijfers door de tijd
Verwijzingen naar genderklinieken: de cijfers door de tijd
Van minder dan 50 kinderen per jaar vóór 2009 naar ongeveer 5.000 verwijzingen in 2021/22: de groei van genderklinieken in het VK, Nederland, Zweden, Finland, de VS en Canada, met verklaringen en recente afvlakking.
