Cijfers door de tijd
Autisme, angst en depressie: comorbiditeit in de genderzorg in cijfers
Onderzoek laat al sinds 2010 zien dat veel jongeren in de genderzorg ook autisme, angst of depressie hebben. Wat zeggen de cijfers precies?

Een jongere die zich meldt bij een genderkliniek, komt zelden met alleen genderdysforie binnen. Al sinds het begin van de jaren 2010 laten Nederlandse en buitenlandse studies zien dat autisme, angststoornissen en depressie opvallend vaak samen voorkomen bij deze groep. De cijfers verschillen per onderzoek en per land, maar de trend is consistent: comorbiditeit is eerder regel dan uitzondering. Wat zeggen de onderzoeken precies, en waarom is dat relevant voor de manier waarop zorg wordt ingericht?
Waarom comorbiditeit ertoe doet
Comorbiditeit betekent dat iemand naast genderdysforie ook een andere psychische aandoening heeft, zoals een autismespectrumstoornis, een angststoornis of een depressie. Dat is op zichzelf geen unieke situatie in de jeugd-ggz: veel psychische klachten komen samen voor. Bij genderzorg is de vraag echter extra gevoelig, omdat behandelbeslissingen — sociale transitie, puberteitsremmers, hormonen — voor een groot deel steunen op de aanname dat genderdysforie de kernklacht is en niet (deels) een uiting van iets anders, zoals een onderliggende autismespectrumstoornis of een angststoornis die de genderbeleving beïnvloedt. Zorgvuldige diagnostiek van comorbiditeit is daarom geen bijzaak, maar een voorwaarde voor verantwoorde besluitvorming.
Autisme: van toevalsbevinding tot aandachtspunt
Een van de eerste signalen kwam uit Nederland zelf. Onderzoekers van het Amsterdamse genderteam onderzochten in 2010 in hoeverre kinderen en adolescenten die zich meldden met genderdysforie ook kenmerken van een autismespectrumstoornis hadden. Een vervolgstudie van Van der Miesen, De Vries en collega's uit 2018, gepubliceerd in het Journal of Autism and Developmental Disorders, bevestigde dat autistische kenmerken — gemeten via zelfrapportage en oudervragenlijsten — vaker voorkwamen bij de onderzochte groep dan in een vergelijkingsgroep zonder genderdysforie. Een systematische review van Thrower en collega's uit 2020 bracht de spreiding in losse onderzoeken in kaart: gerapporteerde percentages voor het samen voorkomen van autismekenmerken en genderdysforie bij jongeren liepen uiteen van ruwweg 6 tot 26 procent, afhankelijk van de gebruikte meetmethode en onderzoekspopulatie. Die bandbreedte is breed, maar ligt in alle gevallen aanzienlijk hoger dan het aandeel van autisme in de algemene bevolking.
- Metingen via gestandaardiseerde vragenlijsten geven doorgaans hogere percentages dan klinische diagnoses alleen.
- De bandbreedte tussen studies is groot, onder meer door verschillen in leeftijd, meetinstrument en land van onderzoek.
- Autistische kenmerken zijn niet hetzelfde als een formele diagnose autismespectrumstoornis.
Angst en depressie: de cijfers uit de klinische praktijk
Naast autisme is ook de combinatie met angst en stemmingsklachten herhaaldelijk onderzocht. De Vries, Doreleijers, Steensma en Cohen-Kettenis publiceerden in 2011 in het Journal of Child Psychology and Psychiatry een onderzoek onder adolescenten die bij het Amsterdamse genderteam in behandeling waren. Zij vonden dat ruim een derde van de onderzochte groep naast genderdysforie ook een andere psychiatrische diagnose had, met angststoornissen en stemmingsstoornissen als de meest voorkomende categorieën. Een Fins onderzoek van Kaltiala-Heino en collega's uit 2015, onder jongeren die werden verwezen naar de Finse genderidentiteitsdienst, liet een vergelijkbaar beeld zien: een groot deel van de verwezen jongeren had al vóór de verwijzing contact gehad met de gespecialiseerde jeugd-ggz, vaak voor problematiek die losstond van gender alleen.
Deze bevindingen zijn relevant voor iedereen die de cijfers rond genderzorg volgt: het aantal verwijzingen zegt op zichzelf weinig over de complexiteit van de onderliggende problematiek. Een stijging in verwijzingen kan samengaan met een stijging in jongeren met stapelende, samenhangende klachten.
Wat de Cass Review toevoegt
De Cass Review, het Britse onafhankelijke onderzoek naar de zorg voor jongeren met genderdysforie dat in 2024 zijn eindrapport publiceerde, besteedde expliciet aandacht aan comorbiditeit. Het rapport constateert dat de groep jongeren die in Engeland werd verwezen naar de Gender Identity Development Service in de loop der jaren veranderde: naast een scheve geslachtsverhouding nam ook de gerapporteerde aanwezigheid van autisme en andere psychische klachten toe. Cass benadrukt dat dit niet automatisch betekent dat genderdysforie een gevolg is van autisme of van angst en depressie, maar wel dat zorgvuldige, brede diagnostiek nodig is voordat er wordt gekozen voor een medisch behandeltraject. Die constatering sluit aan bij wat eerder al uit Nederlands en Fins onderzoek naar voren kwam.
Finland en Zweden: comorbiditeit als reden voor terughoudendheid
De Finse richtlijnorganisatie COHERE publiceerde in 2020 aangescherpte aanbevelingen voor de behandeling van minderjarigen met genderdysforie, mede op basis van de bevinding dat veel verwezen jongeren ernstige psychiatrische comorbiditeit hadden. COHERE adviseerde om psychotherapeutische behandeling van onderliggende problematiek voorrang te geven boven een snel medisch traject wanneer er twijfel bestaat over de aard van de klachten. In Zweden kwam de Statens beredning för medicinsk och social utvärdering (SBU) in 2022 tot een vergelijkbare conclusie in een systematische review van het wetenschappelijk bewijs voor hormonale behandeling bij jongeren: de onderzochte studies bevatten vaak deelnemers met comorbide psychiatrische aandoeningen, wat het moeilijk maakt om effecten van behandeling toe te schrijven aan de behandeling van genderdysforie alleen.
Verklaring of samenloop? Wat de cijfers niet laten zien
De cijfers laten zien dát autisme, angst en depressie vaker samengaan met genderdysforie dan gemiddeld, maar ze verklaren niet waarom. Onderzoekers noemen verschillende mogelijke verklaringen naast elkaar: autistische jongeren kunnen gevoeliger zijn voor rigide denkpatronen rond identiteit, angst en depressie kunnen de beleving van het eigen lichaam beïnvloeden, en omgekeerd kan langdurige genderdysforie zelf tot angst- en stemmingsklachten leiden. Geen van deze verklaringen is in het bestaande onderzoek sluitend bewezen. Dat gebrek aan zekerheid is precies de reden waarom onderzoekers als Cass en instanties als COHERE en SBU pleiten voor brede diagnostiek in plaats van een directe lijn van klacht naar medische behandeling.
Wat dit betekent voor de praktijk
Voor ouders, clinici en beleidsmakers is de les uit twee decennia onderzoek vooral een praktische: comorbiditeit moet worden uitgevraagd en meegewogen, niet als bijzaak maar als kernonderdeel van het traject. Dat betekent tijd nemen voor brede diagnostiek, ook wanneer dat haaks staat op de wens van een jongere of ouder om snel duidelijkheid te krijgen. Meer achtergrond bij de cijfers en de onderliggende studies is te vinden tussen de andere artikelen op dit platform.
Bronnen
- Van der Miesen, A.I.R., Hurley, H., De Vries, A.L.C. e.a. (2018). Autism Spectrum Disorder Symptoms in Children and Adolescents with Gender Dysphoria. Journal of Autism and Developmental Disorders.
- De Vries, A.L.C., Doreleijers, T.A.H., Steensma, T.D., Cohen-Kettenis, P.T. (2011). Psychiatric Comorbidity in Gender Dysphoric Adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 52(11), 1195-1202.
- Thrower, E., Bretherton, I., Pang, K.C. e.a. (2020). Prevalence of Autism Spectrum Disorder and Attention-Deficit Hyperactivity Disorder Amongst Individuals with Gender Dysphoria: A Systematic Review. Journal of Autism and Developmental Disorders.
- Kaltiala-Heino, R., Sumia, M., Työläjärvi, M., Lindberg, N. (2015). Two years of gender identity service for minors: overrepresentation of natal girls with severe problems in adolescent development. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health.
- Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. NHS England.
- COHERE Finland (2020). Medical Treatment Methods for Dysphoria Related to Gender Variance in Minors: Recommendation.
- Statens beredning för medicinsk och social utvärdering (SBU) (2022). Hormonbehandling vid könsdysfori – barn och unga: en systematisk översikt.
Redactie Transtijd.nl
Onafhankelijke redactie die de geschiedenis, keerpunten en cijfers van het transgenderdebat met controleerbare bronnen in kaart brengt. Informatief, geen medisch advies. Laatst bijgewerkt op 10 november 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Cijfers door de tijd

Cijfers door de tijd
Detransitie en spijt: wat de cijfers wel en niet laten zien
Hoeveel mensen krijgen spijt van transitie of detransitioneren? De bestaande cijfers uit Nederland, Zweden en het VK zeggen minder dan vaak gesteld wordt.

Cijfers door de tijd
Meer meisjes met genderdysforie: de omslag in de geslachtsverhouding
Bij jeugdgenderklinieken melden zich sinds de periode 2006-2013 vooral geboortemeisjes in de puberteit. Wat de studies van Aitken, de Graaf, Kaltiala en Zucker laten zien en hoe de verklaringen worden gewogen.

Cijfers door de tijd
Verwijzingen naar genderklinieken: de cijfers door de tijd
Van minder dan 50 kinderen per jaar vóór 2009 naar ongeveer 5.000 verwijzingen in 2021/22: de groei van genderklinieken in het VK, Nederland, Zweden, Finland, de VS en Canada, met verklaringen en recente afvlakking.
